11 december 2016

Zondag 11 december 2016. 3e advent

Dorpskerk Durgerdam, 10.30

 

Tekst: Lukas 1, 39- 56

 

Vooraf aan de lezingen:

We leven in de weken van Advent,

van ‘wat naar ons toekomt’,

van dat wat we met kerstfeest vieren:

de komst van de mens naar Gods hart,

Jezus, de Christus.

Hem en waar Hij voor staat

verwachten wij elk jaar opnieuw in ons leven.

We zijn, om het zo maar te zeggen, daarvan

‘in blijde verwachting’.

Maar elk jaar weer merk ik bij me zelf

een zekere verlegenheid

omdat ik niet zo maar zonder meer blij ben…

en ‘verwachten’ ? hoe moet dat ook al weer?

Gewend als ik ben aan snelheid, instant,

‘een druk op de knop’ en ‘go’….

 

Adventskaarsen aansteken, elke zondag 1 meer, dat helpt:

steeds meer licht in het donker…… dit ritueel,

zegt me: ‘dat wat naar ons toekomt’

heeft in ieder geval met ‘licht’ te maken.

Bezin je maar waar jij zelf licht bij nodig hebt…

en bezin je dan ook maar op waar jij licht kunt brengen!

Wat mij ook helpt: dat zijn de traditionele verhalen

die we in de kerk tijdens advent lezen en overdenken:

zoals het verhaal dat Lukas vertelt over Maria en Elisabeth.

Twee vrouwen in verwachting:

zij verwachten een kind

en dat feit maakt hen vrij van waar zij zich voor schaamden,

van wat hen vernederde.

Maria omdat ze op een ongewone manier zwanger is geworden

en Elisabeth schaamt zich omdat ze ongewild kinderloos is.

 

Degene die of dat wat naar ons toekomt’

zal mensen dus vrijmaken van waar ze zich voor schamen,

van wat hen vernedert en ter neer drukt.

 

In een tijd waarin we politiek gezien eigenlijk niet zo veel verwachten,

alleen maar bang en bezorgd zijn,

bang dat we in een samenleving terecht komen

waarin geen saamhorigheid meer is,

bezorgd over het verdwijnen van het vertrouwen

in elkaar en in de politiek…..

denk ik dat het misschien wel goed is dat we weer leren verwachten.

En ik hoop dat de twee vrouwen, Maria en Elisabeth, ons daarbij helpen…

We lezen uit het evangelie naar Lukas het verhaal over Maria en Elisabeth.

 

*******

 

Gemeente van Jezus Christus,

 

Wat Maria van haar leven verwachtte?

We weten het niet, we weten weinig van de Maria van toen.

Maar, dat haar leven zo ingrijpend zou veranderen,

dát had zij niet verwacht.

Maria was een jonge vrouw; zij zou met Jozef gaan trouwen,

Jozef, een verre nakomeling van koning David.

Samen zouden zij verder hun leven gaan leven

zoals de meeste Joodse mensen in die dagen,

aan het begin van de eerste eeuw, hun leven leefden.

Zo goed en zo kwaad als dat ging in een bezet land,

waar Romeinse machthebbers en militairen de dienst uitmaakten.

Hopend op betere tijden.

Verlangend naar een tijd waarin mensen vrij kunnen zijn,

niet meer angstig en opgejaagd,

niet meer doodsbang voor wie je het leven onmogelijk maken.

Wij kennen dat nu uit de reportages over Syrië,

over Zuid Sudan en zo veel andere plaatsen in de wereld…..

Wat Maria in ieder geval niet verwacht had,

was dat zij op klaarlichte dag

en zomaar in haar eigen huis, dromen zou dromen

en met een engel zou spreken.

En wat die engel zei, dat was al helemaal onverwacht:

dat er uit haar een kind geboren wordt

dat in eeuwigheid koning zal zijn

en Hij zal het zijn die de betere tijden doet aanbreken.

Jezus zal Hij heten en 'Zoon van God' .

Hoe onbegrijpelijk die boodschap ook was,

Maria ging geloven en accepteren dat wat haar overkwam,

dat dat een bedoeling had,

een bedoeling die God zelf bedacht had.

Het had haar overrompeld, ze was er door van streek,

maar toch, soms,

u herkent dat misschien wel, soms, overkomt het je

- en je weet niet hoe het komt - soms doe je dingen

die je verstandelijk niet kunt verantwoorden,

maar, bevangen door een geheimzinnig en heilig weten zeg je 'ja'!

Maria zei 'ja'. Ze heeft zich beschikbaar gesteld.

Ze heeft tegen de engel gezegd: 'zie de dienares van de Heer'.

En ze had het bijna niet durven zeggen

want zij wist dat het een eretitel was in Israël:

dienaar, dienares van God te zijn.

Dienaren van God, dat waren Mozes en Jozua en Abraham en David

en alle profeten en ook een vrouw als Hanna. Maar zij?

'De dienares van God' ja, en zij wordt de moeder van Hem

die pas werkelijk een dienaar, een knecht zal zijn,

want Hij was in ons midden als éen die dient.

Wat Maria ook verwacht had, als zij zich ook maar iets

van haar toekomst  had voorgesteld: dit niet.

En in haar verwarring krijgt zij een aanwijzing,

ook uit de hemel, waar zij terecht kan met haar verwarring.

'En zie',  heeft de engel Gabriël haar gezegd,

'zie, Elisabeth, die familie van je is,

die is ook zwanger van een zoon, terwijl zij al oud is.'

'Maria  -vertelt Lukas - reisde in grote haast naar het bergland,

naar een stad in Juda'.

Maria heeft dié boodschap meteen begrepen

en zij vertrekt snel, de bergen in.

Om zich te verbergen? Je kunt het je wel voorstellen:

een jonge vrouw die op een onverwachte manier zwanger is,

die daarover op z'n minst vervelende vragen verwacht,

zoekt hulp en troost bij een ouder en wijzer familielid?

Of heeft het (ook) een religieuze betekenis

dat gaan naar de bergen? naar de eenzaamheid?

Is het om dichter bij God te zijn?

om Hem te zoeken, om te bidden?

Te bidden of God haar helpen wil

bij datgene waar zij 'ja' tegen heeft gezegd?

Lukas vertelt het niet expliciet.

Wat hij wel vertelt: dat is de ontmoeting met Elisabeth.

 

Elisabeth? Wat had zij van het leven verwacht?

We weten ook van haar weinig.

Ze was uit de dochters van Aäron, een geschikte vrouw

voor Zacharia die priester was en ook uit dezelfde stam.

Zij droeg zelfs de naam van de vrouw van die eerste priester Aäron:

'Eliseba', (Ex.6, 22) 'God houdt zich aan zijn woord', betekent die naam.

En was dat niet veelbelovend?

Beiden, Elisabeth en haar man Zacharia waren rechtvaardig voor God

en leefden naar alle geboden, onberispelijk.

Je ziet ze voor je: trouwe, vrome mensen

die hun leven hebben ingericht om God en de naaste te dienen.

Maar….. ze leven met een groot verdriet in hun hart

want zij zijn kinderloos.

Ze hebben gebeden, ze hebben gewacht en gehoopt.

Maar deze zegen, dit geluk is hen niet gegeven.

 

En Elisabeth, de jaren waren verstreken,

het leven was voorbijgegaan zonder dat

waarop zij zo innig gehoopt had, was gebeurd

en zij voelde het niet alleen als een gemis,

maar ook als een smaad, een vernedering.

En toen, toen was dat totaal onverwachte gebeurd:

Toen was Zacharia zo anders dan anders thuisgekomen

van zijn dienst in de tempel en zij,

zij was zich daardoor ook anders gaan voelen

en toen is dat wonder gebeurd dat zij in verwachting raakte.

In verwachting van een zoon

waarvan de engel Gabriël had gezegd dat hij vervuld zou zijn

van de geest van God en dat hij veel mensen tot God zou bekeren.

'Johannes' moest deze zoon heten: 'God is genadig' betekent dat

en dat was wel een heel passende naam.

Toen zij niets meer verwachtte, toen begon er voor haar,

iets nieuws door God gegeven.

Elisabeth: 5 maanden hield ze zich stil, verborgen in haar huis,

maar toen, toen Maria kwam toen heeft ze het uitgeroepen.

 

Ja, die twee vrouwen, de éen is jong

en de ander is al een oudere vrouw;

het heeft dus niets met leeftijd te maken

het kan je altijd overkomen, of je nu oud of jong bent:

iets goeds, iets onverwachts,

iets waar je niet meer op rekende,

als een geschenk uit de hemel:

die twee vrouwen, zij omarmen elkaar

en zij brengen elkaar tot een lied, zij maken elkaar aan het zingen!

 

Elisabeth zij roept het uit wat Maria in haar hart al wist

maar waar ze nog geen kant mee op kon.

Elisabeth bevestigt het: jij Maria, jij bent een gezegende

en ook je kind is gezegend.

Jij bent gelukkig te prijzen omdat je gelooft,

vertrouwt op wat uit de hemel komt,

op wat boven onze verwachting uitgaat

op wat uitstijgt boven ons denken en doen,

op dat wat groter is dan ons hart!

 

De twee vrouwen: Maria en Elisabeth,

zij maken elkaar aan het zingen!

En zingen is een uiting van emoties,

in een lied kun je al je gevoelens uiten,

je vreugde maar ook je verdriet

en je wanhoop. En het is zo in-droevig als iemand

van zichzelf  zegt ‘ik kan niet meer zingen’…….

Zoals ik kortgeleden over iemand las

die zóveel honger en pijn en vernedering had doorstaan

dat ze schreef ‘hierna kon ik niet meer zingen’…..

 

Daar tegenin, tegen de honger en de pijn,

tegen de vernedering en de stom geslagen mond,

daartegen in klinkt nu het lied van Maria

vol vertrouwen dat de hemel, dat God,

aan de kant staat van hen die lijden

en dat de hemel, dat God,

zich verzet tegen de trotsen, de hoogmoedigen,

de machthebbers en hun geweld.

Het is een lied, dat alle moeders in Israël hebben gezongen

en dat alle moeders tot in lengte van dagen zullen zingen.

'Moeders',  want het zijn in ieder geval moeders die weten wat 'verwachten' is.

Niet alleen die 9 maanden, zij blijven verwachten.

Zij blijven hun lied van hoop en verwachting zingen:

het lied van de verdrukten in Israël,

het lied van alle verdrukten en achtergestelden

en minderwaardig geachten.... waar ook ter wereld tot nu aan toe.....

De 'dwaze moeders' in Argentinië – inmiddels  ‘de dwaze grootmoeders-

en de Israëlische moeders bij de grensposten opgericht voor de Palestijnen,

en de Japanse moeders die sluiting eisen van de kerncentrales

in Fukushima…sinds de ramp in 2011.

 

Elisabeth hoorde het lied dat haar jongere zuster zong,

en ze begon mee te zingen!

Het lied weerkaatste door de bergen

en een kind hoorde het en vroeg aan zijn vader:

'wat zijn trotsen?'

'Dat zijn mensen die, omdat zij niet opkijken naar God,

neerkijken op gewone mensen.'

'En, waarom zingen zij zo hard?'

'Ze willen misschien dat wij meezingen'.......

En, zo waar, de man en het kind ze beginnen mee te neuriën,

en wij, wij moeten het vandaag ook zingen!

 

U,

wat had u, wat had jij eigenlijk verwacht van het leven?

En, hoe is het gegaan? Of: hoe gaat het?

Wat is er van de verwachtingen uitgekomen?

Verwacht u misschien niets meer?

Denk je: 'het is zo wel goed, wel genoeg....?' Het duurt mijn tijd wel…

Hoeft er niets meer te komen?

Of: geef je het op?

Terwijl er altijd, zo maar onverwacht iets nieuws,

iets anders gebeuren kan:

een stem, een gebaar, een droom op klaarlichte dag;

een mens, als een engel van God, kan plotseling iets tegen je zeggen

waardoor je leven totaal kan veranderen: een excuus, een woord van vergeving,

een woord van liefde, een woord dat je leven uitlegt/verklaart,

een woord dat je inspireert….

Leven zonder nog iets te verwachten dat is eigenlijk geen leven

dat is vreugdeloos en dodelijk.

 

En daarom is het ook dat we elk jaar advent vieren in de kerk.

Om te leren 'verwachten'.

Om aan te geven dat we mensen zijn die willen leven 'in verwachting'.

'Verwachten' als een geloofshouding.

Een houding die wil zeggen: dat we geen mensen zijn

die ons neerleggen bij de zgn. onherroepelijke dingen,

maar mensen zijn die blijven verwachten,

blijven hopen, blijven uitzien naar, wat Huub Oosterhuis zo mooi noemt:

‘een wereld waar mensen waardig leven mogen en elk zijn naam

in vrede draagt’.

Zoals de wachters in de nacht wachten op de morgen

' Hoever is de nacht? De morgen komt maar nog is het nacht.'

En de wachters wachten niet vergeefs:

aan elke nacht is een einde gekomen, nooit is er niet een morgen geweest.

 

Even terug naar wat ik zei in de inleiding op de schriftlezing,

Over dat we eigenlijk niets meer verwachten van de politiek,

dat we alleen maar bezorgd en bang zijn:

Afgelopen week was er veel te doen

over de toespraak van Jan Terlouw

n.a.v. zijn boek ‘Het touwtje uit de brievenbus’

waarin hij er een uitvoerig pleidooi voor voert

dat we elkaar weer gaan vertrouwen….

 

Ik las een reactie hierop waarin gevraagd werd

hoe we dat dan concreet moeten gaan doen?

Toen werd er gezegd:

‘het begint volgens mij bij de beslissing

om zelf integer en betrouwbaar te zijn.

We moeten elkaar stimuleren om dat besluit te nemen

en je er vervolgens ook aan te houden.

Natuurlijk gaat dat steeds weer fout,

maar dan heb je elkaar dus nodig om je te herpakken.

Dan zeg je ‘sorry, dat had ik anders moeten doen.’

 

Ik sluit me hierbij aan. Het heeft geen zin

om alleen maar bang en bezorgd te zijn

voor een samenleving waarin saamhorigheid en vertrouwen ontbreekt,

maar het heeft zin om (b.v. in onze kerkelijke gemeenschap)

concreet saamhorig te zijn, vertrouwen te hebben in elkaar en

in de buren, in de nieuwkomers in ons land, onze vooroordelen te erkennen

en er tegen strijden….en dit te oefenen, dit is ons huiswerk in de adventstijd!

het heeft zin om te blijven verwachten dat het anders en beter kan!

 

De twee vrouwen: ze hebben elkaar aan het zingen gebracht.

Dat wij elkaar ookaan het zingen brengen, ondanks alles,

liederen tot eer van God die naar ons omziet,

die naar ons toekomt, die in ons leven komt met zijn genade en goedheid.

Ik wens u een gezegend kerstfeest.

 

Amen